1) Yığım

Həyatın yığım sığortası ilə əmək haqqından əlavə gəlir əldə etməyin mümkün olduğunu bilirdiniz? Necə? Bu sualı cavablandırmazdan əvvəl gəlin ilk öncə başa düşək görək həyatın yığım sığortası nədir, necə işləyir və əlavə gəlir dedikdə nə nəzərdə tutulur.

Həyatın yığım sığortası nədir?

Həyatın yığım sığortası sığorta olunan şəxsin müntəzəm şəkildə ödədiyi pul məbləğinin sığorta şirkətində müddətli yığım vəsaitləri kimi toplanılmasını nəzərdə tutan həyat sığortasının aparılmasının formasıdır (“Sığorta fəaliyyəti haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunu Maddə 1.1.24.).

Qanunun 14-cu maddəsinə əsasən həyat sığortasının 5 sinifi mövcuddur:

1. Həyatın ölüm halından sığortası
2. Həyatın yaşam sığortası
3. Annuitet sığorta
4. Əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından sığorta
5. Sağalmaz xəstəliklərdən sığorta

Həyatın yaşam sığortası həyatın yığım sığortasına aiddir. Həyatın yaşam sığortası sığorta müqaviləsinin qüvvədə olduğu müddətdə sığorta olunanın öldüyü, yaxud sığorta müqaviləsində müəyyən edilmiş yaşa, müddətə qədər yaşadığı halda sığorta ödənişinin həyata keçirilməsini nəzərdə tutan həyat sığortası sinifidir.

Sadə dildə desək, şəxs həyat sığorta şirkəti ilə 3 illik (36 aylıq) həyatın yaşam sığortası müqaviləsi bağlayır və razılaşır ki, hər ay sığortaya 300 manat pul köçürəcək. 3 ilin sonunda yığılacaq məbləğ 300*36=10 800 manat təşkil edir. Bu məbləğ müqavilə bağlanan zaman sığorta müqaviləsində qeyd edilir və 3 il müddəti ərzində sığortalanan şəxs vəfat edərsə bu məbləğ onun ailə üzvlərinə ödənilir, yox əgər sağ qalarsa bu məbləği şəxs özü götürür. Adətən qeyd olunan məbləğin üzərinə əlavə investisiya faizləri də gəlir.

Həyatın yığım sığortası ilə maaşdan əlavə gəlir dedikdə nə nəzərdə tutulur?

İlk öncə biz bilməliyik ki, bizim bankomatdan çəkdiyimiz əmək haqqı, yəni əlimizə çatan maaş - netto maaşdır. Bu məbləğin üzərinə gəlir vergisi, sosial sığorta haqqları və digər məcburi ayırmalar gəlir, buna da gross (brutto) əmək haqqı deyilir. Hal-hazırda vergi və sosial sığorta haqları dövlət və neft-qaz sektoru üçün ayrı, özəl və qeyri neft-qaz sektoru üçün ayrı faizlərlə hesablanır. Sektordan asılı olaraq ödənilən gəlir vergisi və sosial sığorta haqları aşağıdakı kimidir:

Vergi və sosial sığorta haqları	Dövlət / neft-qaz sektoru	Özəl / qeyri neft-qaz sektoru
Gəlir vergisi	2500 AZN-dək 14%, 2500 AZN-dən çox 25%	8000 AZN-dək 0% 8000 AZN-dən çox 14%
İşçi tərəfindən ödənilən sosial sığorta haqqı	3%	200 AZN-dək 3% 200 AZN-dən çox 10%
İşəgötürən tərəfindən ödənilən sosial sığorta haqqı	22%	200 AZN-dək 22% 200 AZN-dən çox 15%

Deyək ki, hər ay sizin maaş kartınıza 1000 manat pul oturur. Əgər siz dövlət və ya neft-qaz sektorunda çalışırsınızsa, deməli sizin əlinizə 1000 manatın çatması üçün 14% gəlir vergisi, 25% Dövlət Sosial Müdafiə Fonduna (DSMF) vəsait ödənilir. Başqa sözlə desək, əlinizə 1000 manat maaşın çatması üçün əlavə olaraq 443 manat vergilərə və DSMF-yə ödənilir.

Əgər siz özəl və ya qeyri neft-qaz sektorunda çalışırsınıza 1000 manat əmək haqqı üçün əlavə olaraq 265 manat DSMF-yə ödənilir.

Azərbaycanda mövcud olan qanunvericilik imkan verir ki, şəxs maaşının 50%-ni keçməmək şərti ilə minimum 3 illik müddətə həyatın yığım sığortasına qoşulduqda, həyat sığortasına ödədiyi məbləğdən gəlir vergisi və sosial sığorta haqları tutulmasın (Əsas: Azərbaycan Respublikasinin Vergi Məcəlləsinin 116.2.-ci maddəsi və Sosial sığorta haqqında Qanunun 15-ci maddəsi).

Qeyd olunanları daha aydın izah etmək üçün həyatın yığım sığortasına qoşulmaqla şəxsin əldə edəcəyi gəliri 2 konkret nümunədə nəzərdən keçirək:

Nümunə 1. Dövlət / neft-qaz sektoru

Sizin 30 yaşınız var və siz dövlət işində və ya neft-qaz sektorunda çalışırsınız, qərara gəlirsiniz ki, hər ay 1000 manat əmək haqqınızın 400 manatı ilə 3 illik (36 ay) həyatın yığım sığortasına qoşulasınız. 400 manata uyğun vergi və DSMF-yə ödənilən məbləğ təqribən 190 manat təşkil edir. Bu isə o deməkdir ki, siz 3 ilin sonunda sığortaya ayırdığınız 400*36= 14.400 manat deyil, vergi və DSMF-yə ödənilən məbləğ, eləcə də yığılan pulların sığorta şirkəti tərəfindən investisiya edildiyini nəzərə alaraq, investisiya gəliri ilə birlikdə toplamda 21 900 manat vəsait yığmış olacaqsınız.

Beləliklə həyatın yığım sığortası ilə sizin 3 ilin sonunda qazancınız 21 900 manat – 14.400 manat = 7 500 manat təşkil edəcək.

Dövlət işində və ya neft-qaz sektorunda çalışan və əmək haqqısı 2500 manatdan çox olan şəxslərdə gəlir vergisi 25% (2500 manatdan artıq olan hissəsinin 25%-i) təşkil etdiyindən bu şəxslərdə 3 ilin sonundakı qazanc daha da çox olur.

2) Istehsalatda bədbəxt hadisələr

İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta (Həyat)

İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta – istehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından sığorta olunanların həyatına və sağlamlığına dəyən zərər nəticəsində onların peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi və ya ölümü ilə bağlı sığorta ödənişinin verilməsini nəzərdə tutur.

İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta müqaviləsi bağlamalı olan şəxslər:

Aşağıdakılar İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta müqaviləsi bağlamaq vəzifəsi daşıyırlar:

1. Azərbaycan Respublikasında fəaliyyət göstərən mülkiyyət və təşkilati-hüquqi formasından asılı olmayaraq, Azərbaycan Respublikasının və ya xarici dövlətin qanunvericiliyinə uyğun olaraq yaradılmış hüquqi şəxs statusunda olan müəssisə, idarə və təşkilatlar, onların filial və nümayəndəlikləri;
2. dövlət orqanları;
3. hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslər;
4. seçkili orqanlar;
5. fərdi qaydada sahibkarlıq və əmək fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslər.

İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta olunmalı olan şəxslər:

Aşağıdakılar İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta olunmalıdırlar:

1. Hüquqi şəxslə və ya hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslə Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinə və ya Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinə uyğun olaraq bağlanılmış əmək müqaviləsi və ya mülki-hüquqi müqavilə əsasında əmək funksiyalarını yerinə yetirən şəxslər, dövlət orqanında çalışan dövlət qulluqçuları və digər işçilər (“Məhkəmə və hüquq mühafizə orqanları işçilərinin dövlət icbari şəxsi sığortası haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş orqanlarda qulluq keçən hərbi və ya xüsusi rütbəsi olan şəxslər, məhkəmə hakimləri və andlı iclasçılar, habelə “Hərbi qulluqçuların dövlət icbari şəxsi sığortası haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş şəxslər istisna olmaqla);
2. məcburi dövlət sosial sığortasına cəlb olunması nəzərdə tutulan seçkili ödənişli vəzifələrdə işləyənlər (Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatları və Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatları istisna olmaqla);
3. istehsalat təcrübəsi (təlimi) keçən tələbə və şagirdlər;
4. müəssisələrdə işə cəlb edilən hərbi qulluqçular;
5. təbii fəlakətlərin qarşısının alınmasına və nəticələrinin aradan qaldırılmasına, habelə hərbi və fövqəladə vəziyyət rejimində işlərin yerinə yetirilməsinə cəlb edilən şəxslər;
6. fərdi qaydada sahibkarlıq və əmək fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslər.

Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinə uyğun olaraq Azərbaycan Respublikasında əmək fəaliyyəti ilə məşğul olan əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslər də («Sosial sığorta haqqında» Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq məcburi dövlət sosial sığortasına cəlb olunmayan əcnəbilər istisna olmaqla) İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta olunmalıdırlar.

İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta müqaviləsi üzrə sığorta haqqı xeyrinə icbari sığorta müqaviləsi bağlanılmalı olan şəxslərin müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən olunmuş qaydada hesablanan bir illik əmək haqqı fondunun sığorta tarifinə hasili əsasında müəyyən edilir.

Peşə riskinin dərəcəsindən və sığorta olunanların kateqoriyalarından asılı olaraq fərqləndirilən sığorta tarifləri aşağıdakı kimi müəyyən edilir:

1. Qulluqçular üçün 0.2-0.5% arasında.
2. Fəhlələr üçün 0.4-2.0% arasında.

Sığorta haqqı sığortalı tərəfindən sığortaçıya müqavilə ilinin əvvəlində icbari sığorta müqaviləsində nəzərdə tutulmuş qaydada hissə-hissə və ya birdəfəlik ödənilir.

İcbari sığorta müqaviləsinin qüvvədə olduğu müddət ərzində sığorta olunanların kateqoriyalarında və peşə riski dərəcəsində, həmçinin əmək haqqı fondunda dəyişikliklər baş verərsə, sığorta haqqı bu dəyişikliklərin tarixindən müvafiq müqavilə ilinin başa çatmasına qədər qalmış vaxta mütənasib şəkildə yenidən hesablanmalıdır.

İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta müqaviləsi üzrə sığorta məbləği müvafiq icbari sığorta müqaviləsi üzrə sığortaçının öhdəliyinin son həddidir və sığorta olunanın yaşı, illik əmək fondu nəzərə alınmaqla müvafiq qaydada hesablanır.

İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta üzrə sığorta hadisəsi – icbari sığorta müqaviləsinin qüvvədə olduğu dövr ərzində istehsalatda bədbəxt hadisə və ya peşə xəstəliyi nəticəsində sığorta olunanın peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi, yaxud ölümü ilə əlaqədar “İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta haqqında Qanun”a görə sığorta ödənişinin faydalanan şəxsə ödənilməsi üçün əsas olan haldır.

İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta müqaviləsi üzrə sığorta ödənişləri aşağıdakı hallarda həyata keçirilir:

1. İstehsalatda bədbəxt hadisə və ya peşə xəstəliyi nəticəsində ölüm;
2. İstehsalatda bədbəxt hadisə və ya peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi.

İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta müqaviləsi üzrə aşağıdakı sığorta ödənişləri verilir:

1. Aylıq sığorta ödənişi sığorta hadisəsi baş verdikdə sığorta olunanın peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi ilə bağlı itirilmiş aylıq əmək haqqı əvəzində faydalanan şəxsə verilən pul təzminatıdır.
2. Birdəfəlik sığorta ödənişi İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta haqqında Qanunla müəyyən olunmuş qaydada aylıq sığorta ödənişi məbləğlərinin cəm halda birdəfəlik ödənilməsidir.

Birdəfəlik sığorta ödənişi aşağıdakı hallarda verilir:

• sığorta hadisəsi nəticəsində zərər çəkmiş sığorta olunana əlillik növbəti müayinə müddəti göstərilmədən təyin edildikdə;
• sığorta hadisəsi nəticəsində sığorta olunanın öldüyü halda
• sığorta hadisəsi nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi ilə əlaqədar aylıq sığorta ödənişini alan sığorta olunan həmin hadisənin birbaşa səbəbi olduğu sağlamlığın pozulması halından öldükdə.”;

1. Əlavə sığorta ödənişi sığorta hadisəsi nəticəsində zərər çəkmiş sığorta olunana həmin hadisənin birbaşa səbəbi olduğu hallarla əlaqədar müalicəyə, əlavə qidalanmaya, dərman alınmasına, protezləşdirməyə, başqasının qulluğuna, sanatoriya-kurort müalicəsinə, xüsusi nəqliyyat vasitələri əldə edilməsinə, başqa peşəyə hazırlanmaya çəkdiyi xərclərinin əvəzinin ödənilməsinə görə verilən pul təzminatıdır.

Sığorta ödənişini almaq üçün sığorta tələbi və müvafiq sənədlərin təqdim edildiyi tarixdən 10 iş günü ərzində (sığorta olunan öldükdə isə 2 iş günü ərzində) sığortaçı sığorta ödənişinin verilib-verilməməsi barədə qərar çıxarır və bu barədə faydalanan şəxsə rəsmi məlumat verir.

Şəxsi məlumatlar

---

Ölkəmizin hüdudlarından kənarda olduğumuz zaman gözlənilmədən baş verən hadisələr və qəfil xəstəliklər barədə düşünməyimiz vacibdir. Qarşılaşdığımız qəfil xəstəliklər, bədbəxt hadisələr istirahətimizi, işgüzar əhval-ruhiyyəmizi pozmaqla yanaşı, çox ciddi miqdarda maliyyə vəsaiti də tələb edir.Bu hadisələrdən sığortalanmamaq gələcəkdə baş verəcək təhlükələr qarşısında aciz qalmaq deməkdir.Əgər bu təhlükələr evimizdən kənarda baş verirsə və köməyimizə heç kim yetişə bilmirsə, onda bizə nə edəcəyimiz barədə yalnız ciddi düşünmək qalır.Məhz bu səbəbə görə hazırda dünyanın bir çox ölkəsi Səyahət sığortası olmayan şəxslərin öz ölkələrinə daxil olmalarına icazə vermirlər. Bundan əlavə, Azərbaycanda ilk dəfə olaraq siz Səyahət sığortanızı internet vasitəsilə də əldə edə bilərsiniz.

Bu sığorta növü ilə nələr sığorta olunur?

Sığorta müqaviləsinin qüvvədə olduğu müddət ərzində sığorta hadisəsi nəticəsində sığorta olunmuş şəxsin:

• tibbi (ambulator və stasionar) xidmətlər üzrə
• tibbi daşınma/evakuasiya və repatriasiya
• hüquqi yardım
• baqajın itməsi
• səyahətin ləngiməsi və s.
• ilə əlaqədar çəkdiyi xərclər sığorta məbləği həddində ödənilir.

Bu sığorta növünü kimlər seçir?

Xaricə səfərlərə gedən şəxslər özlərini və ailə üzvlərini bu sığorta növü ilə sığortalatdıra bilərlər.Xarici ölkələrin səfirlikləri, konsulluqları və digər diplomatik nümayəndəlikləri tərəfindən vətəndaşlardan viza sənədlərinin rəsmiləşdirilməsi zamanı tələb etdikləri bu sığorta, xaricdə olduqları dövrdə sığorta olunmuş şəxslərə bədbəxt hadisə, ani və qəfildən meydana gələn xəstəliklər nəticəsində tələb olunan xərclərin ödənilməsinə sığorta şəhadətnaməsinin şərtlərinə uyğun təminat verir.